Chương 1.9

Cho nên, khi nghe Diệp Thu Vi nói rằng có thể thoát khỏi sự ràng buộc của bản năng, phản ứng đầu tiên của tôi chính là nghi ngờ và khinh thường.

Đương nhiên, chuyện xảy ra sau đó đã làm sự nghi ngờ của tôi giảm bớt phần nào.

Chúng ta hãy nói tiếp về "bản năng tính dục".

Trong tiếng Anh, từ này được viết là "libido" thay vì "sexual instinct", qua đó có thể thấy tính dục ở đây không đơn thuần là chỉ các hoạt động tình dục. Nó phiếm chỉ tất cả khoái cảm ở các khí quan trên cơ thể người, chẳng hạn như khoái cảm khi bú mút ở trẻ con, khoái cảm khi bài tiết chất thải ra khỏi cơ thể, khoái cảm do lòng tò mò mang lại, đương nhiên, trong đó cũng bao gồm cả khoái cảm tình dục trong khi thực hiện hành vi giao hợp.

Ví dụ: Có người thích soi gương nặn mụn, đây chính là một loại khoái cảm khi đẩy được chất thừa ra ngoài cơ thể, lại có người thích ngậm điếu thuốc trong miệng, tự bản thân anh ta có lẽ cũng không ý thức được rằng mình đang hưởng thụ khoái cảm do việc này mang lại.

Các loại khoái cảm kể trên đều là khoái cảm nguyên thủy có sẵn ngay từ khi con người được sinh ra, xét một cách căn bản, đó là sự thể hiện của bản năng tính dục.

Freud cho rằng, những khoái cảm nguyên thủy này chính là "bản năng tính dục", là ngọn nguồn của mọi hiện tượng tâm lý của nhân loại. Quan điểm này từng được Diệp Thu Vi dùng nguyên văn để trần thuật lại.

Bản năng tính dục và bản năng là hai thứ không thể chia tách, cần phải dựa vào nhau để tồn tại. Dùng lời của thầy giáo dạy chính trị thời trung học cơ sở của tôi năm xưa thì chính là "trong anh có tôi, trong tôi có anh".

Tóm lại, Diệp Thu Vi nói là chỉ cần có thể thoát khỏi sự ràng buộc của bản năng tính dục là sẽ có thể hoàn toàn thoát khỏi sự ràng buộc của bản năng, câu nói này về mặt quan hệ nhân quả thì có thể đứng vững được.

Thế nào là "ý thức" và "tiềm thức"?

Ví dụ: Hồi nhỏ, khi cha mẹ dẫn bạn ra ngoài, thường sẽ tìm cách dạy bạn nhớ đường về nhà, thế rồi bạn sẽ cố gắng suy nghĩ xem nhà mình nằm ở nơi nào, cần phải rẽ ở chỗ nào, chỗ tiếp theo sẽ là công viên hay cửa hàng. Quá trình suy nghĩ của bạn khi đó chính là "ý thức".

Về sau, bạn lớn dần, vào tiểu học, lại lên trung học cơ sở. Sau khi tan học, bạn căn bản chẳng cần suy nghĩ mà hai chân vẫn giống như có mắt, cứ thế đưa bạn đi thẳng một mạch về tới nhà. Bởi lẽ, mọi thứ trên đường bạn đều đã quá quen thuộc, do đó căn bản không cần phải suy nghĩ xem nên đi như thế nào. Lúc này, quá trình bạn đi bộ về nhà chính là một hành vi theo "tiềm thức".

Có thể nói thế này, hoạt động suy nghĩ của chúng ta thường ngày có thể chia ra làm hai bộ phận, trong đó "ý thức" là bộ phận mà chúng ta có thể cảm nhận được, còn "tiềm thức" thì đương nhiên là bộ phận mà chúng ta không thể cảm nhận được.

Về hai nhân tố này, Freud từng đưa ra "lý luận núi băng" nổi tiếng. Chúng ta đều biết, giả như nước và băng đều thuần khiết, vậy thì khi băng nổi bồng bềnh trong nước, bộ phận lộ ra trên mặt nước đại khái chỉ chiếm khoảng một phần mười mà thôi.

Freud cho rằng bộ phận "ý thức" trong nhân cách của con người tương đương với phần lộ ra trên mặt nước của núi băng, còn phần ẩn bên dưới mặt nước chính là bộ phận "tiềm thức" mà chúng ta không thể cảm nhận được.

Trong tâm lý của con người, bộ phận tiềm thức hiển nhiên chiếm tỷ lệ lớn hơn ý thức rất nhiều.

Hành vi có ý thức thông thường đều mang tính chủ động, còn hành vi theo tiềm thức thì thường xuất phát từ kinh nghiệm hoặc thói quen.

Sự thực quả đúng là như thế, nhưng về tiềm thức thì cách nói này hãy còn chưa hoàn chỉnh. Trong tiềm thức, ngoài kinh nghiệm và thói quen ra thì còn có một số thứ mà chúng ta từng chủ động nhận biết được, nhưng lại vì nguyên nhân nào đó mà bỏ qua, từ đó vùi sâu chúng vào trong ký ức.

Chẳng hạn như là trong mùa đông năm ngoái, nhân cách siêu ngã của bạn khiến bạn đi tới đỡ một bà lão bị ngã ở bên đường dậy, lại dìu bà cụ tới ngồi xuống bên đường, sau khi xác nhận là bà cụ không việc gì thì mới yên tâm rời đi. Bạn nhìn khuôn mặt của bà ấy, đồng thời ghi nhớ một cách có ý thức, nhưng rất nhanh sau đó đã lẳng lặng quên đi, thế là bộ phận ký ức đó liền bị đẩy vào khu vực tiềm thức.

Danh sách chương: